Balken groeperen

Notenbalken worden vaak gegroepeerd met een vierkante haak of een accolade. De vierkante haak groepeert balken van zelfstandige, maar bij elkaar horende muzikanten, bijvoorbeeld een koor of een strijkerssectie in een orkest. De accolade groepeert balken die bij hetzelfde instrument horen, zoals bijvoorbeeld bij piano of harp.

In Lilypond kun je heel eenvoudig zo’n groep maken met \new StaffGroup, \new ChoirStaff of \new PianoStaff. (Er zijn er nog meer en je kunt zelfs je eigen soorten groepen maken, maar deze drie komen het meest voor.)

StaffGroup en ChoirStaff worden weergegeven met een vierkante haak, terwijl PianoStaff een accolade creëert. Het verschil tussen ChoirStaff en StaffGroup is vooral dat bij StaffGroup de maatstrepen van de verschillende balken zijn verbonden. Bij ChoirStaff blijft de ruimte vrij voor liedteksten.

Binnen een StaffGroup, ChoirStaff of PianoStaff maak je gewoon balken aan met \new Staff zoals gebruikelijk.

Hier zijn dezelfde twee voorbeelden als de vorige pagina, nu met een vierkante haak en een accolade:

\relative c'' \new StaffGroup <<
  \new Staff { r8 g a b c g a b c2 }
  \new Staff { g4 f e f8 d e2 }
>>

music example

\relative c'' \new PianoStaff <<
  \new Staff <<
    { r8 g a b c g a b c2 } \\
    { g4 f e f8 d e2 }
  >>
  \new Staff { \clef F e,4 d c g' c2 }
>>

music example

En hier is een voorbeeld van een gewone balk en een pianobalk, uit de Sonata voor viool en piano HWV 361 van G.F. Händel (»Mutopia):

<<
  \new Staff \relative c'' {
    \key a \major
    cis4. b16.\trill a32 e'4. d16 cis|fis4~fis16.
    fis32 gis16. a32 gis8. fis16 e8 d16.\trill cis32
  }
  \new PianoStaff <<
    \new Staff {
      \key a \major
      <<
        \relative c' {e4. cis8 a'4 b8 a|a4. d8 gis, a b gis}
        \\
        \relative c' {cis4 gis8 a e'2|fis d}
      >>
    }
    \new Staff \relative c {
      \clef F
      \key a \major
      a8 a' e fis cis cis' gis a|d, cis d b e fis gis e
    }
  >>
>>

music example

Bestudeer bovenstaand voorbeeld grondig. Tot nu toe plaatsten we altijd alle muziek binnen één \relative-blok. Maar een nadeel van deze aanpak is dat de octaafhoogte van de beginnoot van een nieuwe balk wordt bepaald aan de hand van de laatste noot van de voorgaande balk. Bij lange stukken raak je zo het overzicht volledig kwijt. Het is daarom beter de functie \relative voor iedere stem of balk afzonderlijk te gebruiken.

Je kunt op deze wijze prima grote of zeer grote stukken muziek graveren. Toch gaat bij langere stukken muziek het overzicht over de structuur van de partituur wel enigszins verloren. In het volgende hoofdstuk leren we daarom een manier om structuur en inhoud van de partituur van elkaar te scheiden.